Jacek Bublewicz - Szkola ewangelicka w Trzyncu

Biblioteka Koczalska - Floetensteiner Bibliothek

www.koczala.hiazintus.com

Texte

Jacek Bublewicz

Szkola ewangelicka w Trzyncu

Z dziejow szkol polnocnej czesci ziemi czluchowskiej w XIX wieku

Szkola w Trzyncu powstala w 1817 r. Zanim jednak doszlo do utworzenia tej szkoly, dzieci z Trzynca uczeszczaly na zajecia lekcyjne do pobliskiego Pietrzykowa.

Budynek szkolny wybudowany zostal przez gmine, panstwo zas ofiarowalo na budowe material budowlany oraz pewna kwote pieniedzy.

Wedlug Augusta Blankego za budynek szkolny sluzyla poczatkowo odpowiednio przeksztalcona chata wiejska, gdzie do 1856 r. nauczal Samuel Anderson – pierwszy trzyniecki nauczyciel.

Samuel Anderson, miejscowy sukiennik, przygotowany zostal do pelnienia funkcji nauczyciela w Bialym Borze. Wynagrodzenie otrzymywal od gminy Trzyniec oraz od panstwa. W 1840 r. gmina pokrywala wynagrodzenie Andersona w 77%.

W 1840 r. do szkoly w Trzyncu uczeszczaly rowniez dzieci ze Starej Brdy Pilskiej. Liczba dzieci wynosila w owym czasie 50, w tym wyznania katolickiego – 8, ewangelickiego – 42.

Z uplywem lat procentowy udzial dzieci wyznania katolickiego ciagle wzrastal, az w koncu, w 1885 r., osiagnal wyrownany poziom z procentowym udzialem dzieci wyznania ewangelickiego. W kolejnych latach (po 1885 r.) proporcja dzieci obu wyznan nie ulegala juz wiekszej zmianie.

Za czasow Bluma – nastepcy Andersona – nastapilo powiekszenie szkoly poprzez wlaczenie pomieszczen po dawnym chlewie i oborze.

24 lutego 1874 r. kierownik szkoly, Pysall, donosil o zatrudnieniu nauczycielki kobiecych robot recznych w osobie niezameznej Mathildy Schallow. W pozniejszym czasie zajecia te udzielala zona nauczyciela, ktora zarabiala rocznie przewaznie 36 marek.

W 1874 r. wprowadzone zostaly poldniowe zajecia szkolne.

1 lutego 1877 r. mialo miejsce przeniesienie nauczyciela Bluma.

30 stycznia 1877 r. Krolewski Rzad w Kwidzynie powiadomil powiatowego inspektora szkolnego, ksiedza Hartwicha z Ledyczka, ze nauczycielowi Blumenthalowi z Kielpina (Woltersdorf) powierzono urzad nauczycielski w Trzyncu. Blumenthal jednak nie nauczal w Trzyncu zbyt dlugo; 1 kwietnia 1878 r. nastapilo jego przeniesienie.

4 maja 1877 r. lokalny inspektor szkolny, ksiadz Liebenow ze Swieszyna, donosil, ze od kilku juz tygodni panuje w Trzyncu szkarlatyna, tak iz polowa dzieci szkolnych zachorowala i lezy w lozkach. Powiatowy lekarz zarzadzil wiec – skoro rowniez dzieci nauczyciela zachorowaly – zamkniecie szkoly do czasu, az dzieci Blumenthala wyzdrowieja.

1 maja 1878 r. stanowisko nauczyciela w Trzyncu otrzymal Julius Berndt, ktory do wykonywania swego zawodu przygotowany zostal w seminarium nauczycielskim w Malborku. Julius Berndt do nauczania dzieci przystapil 6 maja. Berndt przybywajac do Trzynca mial 25 lat. Wczesniej nauczal juz jednak w pobliskiej okolicy, na koczalskim wybudowaniu. Definitywne zatrudnienie Berndta nastapilo pod koniec 1879 r.

Julius Berndt informowal w pismie z dnia 17 lutego 1880 r., ze w grudniu ubieglego roku otrzymal od Krolewskiego Rzadu w Kwidzynie pocieszajaca wiadomosc o majacej nastapic w kwietniu 1880 r. budowie nowej szkoly. Berndt pisal rowniez, ze przygotowania do tej budowy nie zostaly jeszcze poczynione i prosi powiatowego inspektora szkolnego o inicjatywe w tej sprawie.

Dotychczasowy budynek szkolny byl rzeczywiscie w bardzo zlym stanie. Juz w lipcu 1879 r. wspomina sie o zbyt malym lokalu szkolnym (dlatego wprowadzono w 1874 r. poldniowe zajecia szkolne), ktorego sufit wsparty byl w czterech miejscach, zas mur budynku szkolnego byl podziurawiony. W warunkach tych izba lekcyjna nie byla wystarczajaco urzadzona i wyposazona. Rowniez zaopatrzenie szkoly w niezbedne pomoce naukowe przesunieto do czasu wybudowania nowego budynku szkolnego.

Wedlug Augusta Blankego wybudowanie szkoly nastapilo w 1881 r.

Rewizja szkoly z dnia 28 kwietnia 1882 r. podaje, iz lokal szkolny i budynki gospodarcze byly w porzadku, rowniez urzadzenie i wyposazenie izby lekcyjnej byly bez zarzutu. Z zalecanych pomocy naukowych brakowalo jedynie globusa. W rewizji tej nie wspomina sie juz o poldniowych zajeciach szkolnych.

Julius Berndt – podobnie jak i jego nastepcy w XIX wieku – nie uprawial wlasnej ziemi, nie zajmowal sie hodowla drzew i pszczol, oraz nie sprawowal dodatkowych urzedow.

Berndt nauczal w Trzyncu przez 5 lat. Jego dochod przez wszystkie te lata wynosil 750 marek.

1 lipca 1883 r. nastapilo przeniesienie Berndta.

Wsrod ubiegajacych sie o wolna posade nauczyciela wybrano Gustava Poltego – nauczyciela z „Ledyczka Szlacheckiego” (Adl. Landeck) w powiecie zlotowskim. Gustav Polte zatrudniony zostal dnia 1 lipca 1883 r. Nauczyciel ten przygotowany zostal do pelnienia swego zawodu w Lubawie w Prusach Zachodnich (Löbau/Westpreußen). Definitywne zatrudnienie Poltego nastapilo 1 wrzesnia 1885 r. Mial on wtedy 26 lat.

Uczniowie szkoly w Trzyncy na poczatku sprawowania urzedu nauczycielskiego przez Poltego, korzystali z nastepujacych podrecznikow:

1. Katechizm Jaspisa.

2. Spiewnik berlinski.

3. Zeszyty do nauki rachunkow Büttnera dla jedno i dwuklasowych szkol podstawowych (zeszyt I i II).

4. Niemiecka czytanka dla sredniego i wyzszego stopnia jedno i dwuklasowej szkoly ludowej Eduarda Bocka.

5. Niemiecki elementarz i czytanka dla stopnia nizszego – mniejsze wydanie dla zwyklych warunkow szkolnych.

W pismie z dnia 4 marca 1884 r. kierownik szkoly, Pysall, poinformowal lokalnego inspektora szkolnego, Liebenowa, o ponownych skargach rodzicow na Poltego, ktory za nieposluszenstwo rozkazuje dzieciom stac za drzwiami na dworzu, nie baczac na zla pogode (a dzialo sie to na lekcji religii dla ewangelikow, podczas ktorej dzieci wyznania katolickiego mialy sie w ciszy zajmowac swymi rzeczami). Pysall zlozyl wiec lokalnemu inspektorowi wniosek o nagane Poltego, w przeciwnym zas razie, w razie nie udzielenia nagany, sprawa przekazana miala byc dalej. Liebenow wzial jednak Poltego w obrone – uprzednio uslyszawszy od niego rzekoma prawde – i zapragnal doprowadzic do ponownego wyboru przelozonych szkoly, posrod ktorych z gory juz wykluczyl Pysalla. Rewizja z dnia 31 pazdziernika 1884 r. nie wymienia juz w gronie kierownictwa szkoly Pysalla.

Uczniowie wyznania katolickiego otrzymywali raz w tygodniu lekcje religii, ktorej udzielal nauczyciel ze Starzna. Na zajecia te uczeszczaly rowniez dzieci wyznania katolickiego z Pietrzykowa. Tak np. 14 wrzesnia 1887 r. nauczyciel August Longear ze Starzna poinformowal powiatowego inspektora szkolnego, Henkla z Przechlewa, m.in. o tym, iz:

1. Lekcja religii udzielana jest w szkole w Trzyncu.

2. Na zajecia te uczeszcza 29 dzieci.

3. Dzieci naleza do szkol w Trzyncu i Pietrzykowie.

4. Z Trzynca uczeszcza 27, zas z Pietrzykowa 2 dzieci.

5. Lekcja religii udzielana jest w srode po poludniu od 1 do 3 godz.

6. Za kazde udanie sie do Trzynca otrzymuje 2 marki.

7. Przecietne wynagrodzenie roczne za lekcje religii w Trzyncu wynosi 76 marek.

Warto przy tej okazji wspomniec, ze tradycja udzielania lekcji religii dla dzieci katolickich w Trzyncu przez nauczyciela ze Starzna trwala jeszcze w I polowie XX wieku.

Sprawozdanie z nadzwyczajnej i nie zgloszonej rewizji szkoly w Trzyncu z dnia 18 lutego 1886 r. podaje m.in:

1. Nauczyciela Poltego zastano podczas nauczania.

2. Z 48 uczeszczajacych do szkoly uczniow obecnych bylo 36; z nieobecnych dzieci 6 chorowalo na ospe wietrzna, 6 nie posiadalo usprawiedliwienia swej nieobecnosci.

3. Dziennik szkolny nie byl przez nauczyciela od czasu ostatniej rewizji, tj. 17 wrzesnia 1885 r., regularnie prowadzony. Rowniez przerobione materialy lekcyjne z nauk realnych, z rachunkow i ze spiewu nie zostaly od czasu ostatniej rewizji zapisane w dzienniku szkolnym.

4. Od 17 wrzesnia ubieglego roku uczniowie napisali 5 wypracowan, jednak nauczyciel zadnego z nich nie sprawdzil. Dyktanda, jakie mialy dzieci do zapisania od stycznia tego roku (1886) rowniez nie zostaly przez nauczyciela sprawdzone.

5. Program nauczania powinien zostac na nowo przepisany, naklejony na tekture i powieszony w izbie lekcyjnej obok planu godzin lekcyjnych.

6. Kaligrafia: zeszyty czyste, pismo wystarczajace, wiekszosc zeszytow sprawdzona przez nauczyciela a pismo o blednych literach poprawione.

Wieksza czesc tego sprawozdania zajela ocena umiejetnosci uczniow z wybranych przedmiotow, która okazala sie raczej pozytywna.

16 lutego 1889 r. Polte donosil powiatowemu inspektorowi szkolnemu, ze dzieci nie przyszly w sobote do szkoly by ja szorowac. Kiedy dowiedzial sie jednak, ze rowniez rodzice byli temu przeciwni, zwrocil sie do kierownictwa szkoly z prosba o jej sprzatniecie. Kierownictwo jednak uwazalo „szorowanie o tej porze roku za bezcelowe”.

22 maja 1889 r. przelozeni szkoly w Trzyncu (Mischnick, Michalke, Wohler) poinformowali powiatowego inspektora szkolnego o niemozliwosci nabycia niektorych przedmiotow dla szkoly ze wzgledu na zly stan kasy szkolnej. Pisali rowniez, ze w tym roku do zrobienia jest wiele napraw budynku szkolnego i budynkow gospodarczych, co pociagnie za soba wielkie wydatki, ktorym trudno bedzie sprostac o tej porze roku. „Nasza gmina”, wyjasniano, „staje sie z roku na rok mniejsza pod wzgledem ludnosciowym, poniewaz robotnicy dniowkowi wyprowadzaja sie od nas z powodu wielkich obciazen szkolnych, nawet jesli otrzymujemy od rzadu subwencje w wysokosci 400 marek”.

Gustav Polte zarabial poczatkowo (w 1883 i 1884 r.) 750 marek, pozniej zas ok. 737 marek (np. w 1887 r. – 737,33 marek); przy tym mial oczywiscie bezplatne mieszkanie i opal.

1 kwietnia 1891 r. do nauczania dzieci w Trzyncu przystapil Otto Vitalis. Podobnie jak Julius Berndt, Vitalis ukonczyl seminarium nauczycielskie w Malborku. Otto Vitalis obejmujac szkole w Trzyncu mial 24 lata. Zanim przybyl do Trzynca nauczal juz dzieci w Mielnie (Mellno) w Prusach Zachodnich.

Jak juz zostalo powiedziane, jeszcze w 1840 r. do szkoly w Trzyncu uczeszczaly dzieci ze Starej Brdy Pilskiej. Wkrotce jednak, w 1847 r., w Starej Brdzie Pilskiej utworzono wlasna szkole, tak iz dzieci z tej miejscowosci nie musialy juz uczeszczac na zajecia do Trzynca.

Patronat nad szkola w Trzyncu mial Krolewski Rzad w Kwidzynie, zas miejscowymi inspektorami szkolnymi byli ewangeliccy ksieza ze Swieszyna (powiat Miastko) i Pietrzykowa.

W latach 1878–1891 (bez 1880, 1888, 1889 i 1890 r.) frekwencja uczniow wynosila od 82,2 do 97%. Warto przy tym wspomniec, ze najwyzsza jak i najnizsza frekwencja uczniow wystapila w 1891 r. Podczas pierwszej rewizji w tym roku (19 marca) zatrudniony byl jeszcze Gustav Polte (frekwencja uczniow 82,2%), podczas drugiej (11 grudnia) trzynieckim nauczycielem byl juz Otto Vitalis (frekwencja uczniow 97%).

Tygodniowa liczba godzin lekcyjnych w latach 1878–1891 wynosila przewaznie 32, w niektorych zas latach 30.

Zajecia lekcyjne zaczynaly sie w polroczu letnim o godz. 6, w zimowym zas o godz. 8. Na przyklad w 1884 r. zajecia w polroczu letnim zaczynaly sie o godz. 6 a konczyly o godz. 12. W polroczu zas zimowym zajecia zaczynaly sie o godz. 8 i trwaly do godz. 12 oraz odbywaly sie raz jeszcze po poludniu od 1 do 3 godz.

W Trzyncu nie istniala w omawianym przez nas okresie czasu szkolka drzewek.

Rewizja szkoly z 11 grudnia 1891 r. wspominala po raz pierwszy o bibliotece szkolnej, ktora tworzylo 40 tomow ksiazek.

Inhalt