Jacek Bublewicz - Szkoła katolicka w Łękini

Biblioteka Koczalska - Floetensteiner Bibliothek

www.koczala.hiazintus.com

Wybór tekstów

Jacek Bublewicz

Szkoła katolicka w Łękini

Z dziejów szkół północnej części ziemi człuchowskiej w XIX wieku

Początkowo nauczaniem dzieci w Łękini zajmowali się panowie o nazwisku Dorau. Udzielali oni swych zajęć jedynie zimą, za co otrzymywali bezpłatne wyżywienie i odzienie.
Pierwsza szkoła w Łekini utworzona została dopiero w 1820 r.
W 1824 r. urząd nauczycielski w Łękini powierzono Michaelowi Prillowi pochodzącemu z Koczały.
Prill liczył sobie w 1838 r. 56 lat. W tym też roku do okręgu szkolnego w Łękini należały miejscowości Łękinia i Młyn Łękinia. Przy szkole znajdował się ogród z drzewami, którego powierzchnia wynosiła 2 kwadratowe pręty miernicze (2 Ruten).
Liczba udzielanych tygodniowo godzin lekcyjnych wynosiła 30. Do szkoły uczęszczało wówczas 58 uczniów, w tym 24 chłopców i 34 dziewcząt. Przeważająca liczba dzieci była wyznania katolickiego (46 uczniów).
Wpływy do kasy szkolnej pochodziły z kar pieniężnych. Kasą zarządzało kierownictwo szkoły. Za pieniądze z kasy szkolnej kupowano dla biednych dzieci książki.
Po nauczycielu Prillu zatrudniono w Łękini Martina Tandetzkiego.
11 stycznia 1851 r. nastąpiło uroczyste wręczenie nauczycielowi Bleskemu świadectwa zawodowego (Berufsbrief). Świadectwo zawodowe dla tego nauczyciela wystawione zostało 16 kwietnia 1850 r. i zatwierdzone 13 czerwca 1850 r. przez Królewski Rząd w Kwidzynie na 3 lata.
Następcą Bleskego został nauczyciel Kluck. Po Klucku zaś nauczał w Łękini nauczyciel Nauck.
W 1858 r., już za czasów nauczyciela Riemera, uczęszczało do szkoły w Łękini 56 uczniów (53 katolików i 3 ewangelików).
Na podstawie matrykuły szkoły w Łękini z 1862 r. dowiadujemy się m.in., że do okręgu szkolnego należała jedynie wieś Łękinia z 39 włókami, 16 morgami i 249 kwadratowymi prętami mierniczymi (według miary chełmińskiej) lub z 2686 morgami i 99 kwadratowymi prętami mierniczymi (według miary pruskiej) i 67 gospodarstwami domowymi.
Powołanie nauczycieli na urząd nauczycielski w Łękini przysługiwało fiskusowi - jako właścicielowi królewskich miejscowości - reprezentowanemu przez Królewski Rząd w Kwidzynie.
Majątek szkoły:
1) Budynki:
a) budynek szkolny,
b) budynek połączonych ze sobą stajni i stodoły.
2) Grunty:
a) 11 kwadratowych prętów mierniczych podwórza i miejsca budowy,
b) 50 kwadratowych prętów mierniczych szkółki drzewek,
c) 159 kwadratowych prętów mierniczych pola nad jeziorem Bärs-See (jezioro zawane teraz potocznie Lisem),
d) 2 morgi i 95 kwadratowych prętów mierniczych łąk nad jeziorem Bärs-See,
e) 2 morgi i 76 kwadratowych prętów mierniczych ogrodu opodal lasku zwanego "Heidchen",
f) 5 morgów i 8 kwadratowych prętów mierniczych ziemi na pastwisko i karmę zimową.
1 kwietnia 1865 r. nauczyciel Riemer przeniesiony został do Prądzonki.
Na miejsce Riemera zatrudniono Antona Wienkego. Wienke uczęszczał do gimnazjum w Wałczu, zaś do zawodu nauczyciela przygotowywał się sam, był on bowiem samoukiem. Dlatego też, w odróżnieniu od innych studentów, których koszty nauki pokrywało przeważnie państwo, rodzice Wienkego sami musieli finansować studia swego syna.
Anton Wienke zdawał swój pierwszy egzamin 10 września 1864 r., drugi zaś 1 października 1867 r. Po raz pierwszy zatrudniono go w szkole publicznej 25 listopada 1864 r. Zaprzysiężenie Wienkego w Łękini nastąpiło 16 maja 1865 r.
Inwentarz szkoły na początku 1876 r. przedstawiał się następująco: 15 ławek szkolnych, tablica ścienna z podstawą, stół, szafa na ubrania, miara metrowa, drewniany cyrkiel, krzesło, krzyż, mapa ścienna Niemiec, mapa ścienna Prus (prowincji rodzinnej), globus, lista obecności, dziennik, kronika szkolna, egzemplarz ogólnych rozporządzeń z 15 października 1872 r., program nauczania, rozkład zajęć lekcyjnych, egzemplarz "Das Leben der katholischen Kirche", 16 tablic do czytania dra Arendta, czytanka dla klas wyższych dra Arendta, 40 wzorów do pisania (łacińskich i niemieckich).
26 maja 1877 r. gmina szkolna zawarła z Theresią Flatow z Łękini umowę na udzielanie przez nią zajęć kobiecych robót ręcznych. Zajęcia te rozpocząć się miały 1 czerwca 1877 r. Theresia Flatow otrzymywać miała roczne wynagrodzenie w wysokości 18 marek, które płacone miało być w półrocznych ratach.
Już jednak 14 maja 1878 r. kierownictwo szkoły w Łękini zawarło podobną umowę z żoną nauczyciela Wienkego, z Rosalie Wienke. Umowa z panią Wienke zawarta została na 1 rok.
16 lipca 1879 r. Królewski Rząd w Kwidzynie zarządził, aby nauczyciel Sieg z koczalskiego wybudowania udzielał w Łękini, raz w tygodniu (w soboty po południu, od 2 do 4 godz.), lekcje religii dla dzieci wyznania ewangelickiego.
2 grudnia 1879 r. zajęcia te powierzono nauczycielowi Neumannowi z Grabowa, który był już wówczas w podeszłym wieku. Neumann otrzymywać miał za każdą udzieloną lekcję religii 2 marki.
Od listopada 1884 r. zajęć tych udzielał nauczyciel Tonn z Grabowa.
Nauczyciele z Grabowa nauczali religii w Łękini do czasu zatrudnienia w łekińskiej szkole drugiego, pomocniczego nauczyciela, który był wyznania ewangelickiego.
W styczniu 1883 r. wiele dzieci z Łękini chorowało na odrę. Frekwencja w tymże miesiącu przedstawiała się następująco:
- od 2 do 5 stycznia - 90 %
- od 8 do 13 stycznia - 85,25 %
- od 15 do 20 stycznia - 47,5 %
- od 22 do 27 stycznia - 55,5 %
- od 29 do 31 stycznia - 63 %
Imiona i nazwiska uczniów z łękińskiego wybudowania, którzy w grudniu 1883 r. uczęszczali do szkoły katolickiej w Łękini: Franziska Hinz, Franz Lietz, Antonia Blank, Rosalia Kanthak, Bertha Wegner, Gustav Gregor.
1 sierpnia 1889 r. odbyło się uroczyste wprowadzenie na urząd nauczycielski w Łękini drugiego, pomocniczego nauczyciela Simona. Otto Simon urodził się 11 stycznia 1868 r. Ukończył Królewskie Seminarium Nauczycielskie w Lubawie (Löbau). Pierwszy egzamin złożył 4 kwietnia 1889 r. w Lubawie.
Wkrótce jednak, 5 stycznia 1891 r., na miejsce Simona zatrudniono nauczyciela Pehlkego. Otto Simon nie pozostawił w Łękini zbyt dobrej opini o sobie. O jego podejściu do miejscowych dzieci dowiedzieć się możemy m.in. ze skargi Josepha Stolpmanna z Łękini, który pisał 2 sierpnia 1890 r. o pobiciu przez Simona jego 7-letniego dziecka pięścią w twarz, tak iż miało strasznie spuchniętą głowę. Również inne dzieci wracały często ze szkoły z pokrwawionymi twarzami. Simon miał również zwyczaj jeść o 7 godz. rano swe śniadanie na oczach głodnych, niewyspanych dzieci, śniadanie, które składało się z mleka, chleba, masła, jajek, mięsa i kiełbasy.
Nie wiemy ile prawdy zawierała wyżej wspomniana skarga Stolpmanna, który był katolikiem. Katolicy bowiem i ewangelicy łekińscy bardzo się nawzajem nie lubili. Ich wzajemne spory były niekiedy doprawdy niezwykłe...
17 kwietnia 1894 r. nauczyciel Pehlke został aresztowany i uwięziony w Białym Borze ze pewne niemoralne czyny dokonane na uczennicach. Ostatecznie, 1 sierpnia 1894 r., Pehlke został zwolniony z urzędu nauczycielskiego w Łękini.
Po tym nieprzyjemnym zdarzeniu musiano być niezwykle ostrożnym przy doborze kolejnego nauczyciela wyznania ewangelickiego. Mieszkający bowiem w Łękini katolicy, stanowiący tam większość, zostali bardzo rozdrażnieni postępkiem Pehlkego.
13 grudnia 1894 r. zawarto w Koczale między gminą szkolną w Łękini, reprezentowaną przez kierownictwo szkoły (Dennin, Lietz), a Albertem Wendtem z Łękini umowę najmu. Albert Wendt wynajmować miał nowemu nauczycielowi, który zatrudniony miał zostać dnia 1 kwietnia 1895 r., dwupokojowe mieszkanie, oborę, strych na siano nad oborą oraz strych nad mieszkaniem. Roczna opłata za wynajęcie wyżej wymienionych pomieszczeń wynosić miała 100 marek. Kwota ta płacona miała być Wendtowi w kwartalnych ratach, postnumerando.
Kolejnym, pomocniczym nauczycielem wyznania ewangelickiego został więc od 1 kwietnia 1895 r. Laschenski z Prądzony. Laschenski nie nauczał w Łękini zbyt długo; 1 grudnia 1896 r. nastąpiło jego przeniesienie.
Następcą Laschenskiego został nauczyciel Dreyer.
Pod koniec XIX wieku mówiło się wiele o potrzebie budowy nowego budynku szkolnego. Tak np. w piśmie landrata człuchowskiego z 13 lipca 1893 r. do lokalnego inspektora szkolnego, Sylvestra z Białego Boru, porusza się sprawę zamierzenej budowy w Łękini dwuklasowej szkoły z mieszkaniem dla żonatego nauczyciela. Koszty tej budowy szacowane były na 15000 marek. Jednakże budowa szkoły doszła do skutku dopiero w I połowie XX wieku, w 1904 r. Budynek tejże szkoły stoi w Łękini do dnia dzisiejszego.

Spis treści: