Jacek Bublewicz - Szkoła na koczalskim wybudowaniu

Biblioteka Koczalska - Floetensteiner Bibliothek

www.koczala.hiazintus.com

Wybór tekstów

Jacek Bublewicz

Szkoła na koczalskim wybudowaniu

Z dziejów szkół północnej części ziemi człuchowskiej w XIX wieku

Dzieci wyznania ewangelickiego z Koczały uczęszczały niegdyś do ewangelickiej szkoły wędrownej (szkoła wędrowna Koczała-Pieniężnica-Brzezie). W 1872 r. inspektorat nad stacją ewangelickiej szkoły wędrownej w Koczale - ze względu na zbyt wielką odległość do Białego Boru oraz znaczną liczbę dzieci ewangelickich - powierzony został księdzu ewangelickiemu w Świeszynie. Do parafii ewangelickiej w Świeszynie należeli w owym czasie również mieszkańcy Koczały. Nauczycielowi Jacobowi Giesebrechtowi, zarządzającemu szkołą wędrowną w Koczale, polecono więc 31 stycznia 1872 r. przedstawić się księdzu w Świeszynie oraz uczestniczyć w prowadzonych przez niego konferencjach parafialnych.
Z pisma Królewskiego Rządu w Kwidzynie wynika, iż w Koczale wystąpiła konieczność zatrudnienia nauczyciela wyznania ewangelickiego. Wspomniana wyżej ewangelicka szkoła wędrowna, która obsługiwała okręgi szkolne Koczała, Brzezie i Pieniężnica, stanowiła jedynie prowizorium. Dzieci otrzymywały bowiem niewystarczającą liczbę zajęć szkolnych, które odbywać się mogły jedynie 2,5 dni w tygodniu. Postanowiono więc, iż nauczyciel wyznania ewangelickiego zatrudniony zostanie w nowej szkole, wybudowanej w 1873 r. na koczalskim wybudowaniu.
Pierwszym nauczycielem na koczalskim wybudowaniu został więc pan Foede z Debrzna. Foede powołany został na swój urząd 6 października 1874 r. Uroczyste wprowadzenie Foedego na urząd nauczycielski nastąpiło 9 grudnia 1874 r.
Zajęcia szkolne na wybudowaniu rozpoczęły się w czwartek, 12 listopada 1874 r. Nauczyciel Foede udzielać miał również w środy i soboty po południu (od 2 do 4 godz.) lekcję religii dla uczniów wyznania ewangelickiego we wsi Koczała. Za każdą udzieloną lekcję religii otrzymywać miał 15 srebrnych groszy.
Nie wszyscy jednak byli zadowoleni z zatrudnienia na koczalskim wybudowaniu nauczyciela wyznania ewangelickiego. Foede pisał 17 listopada 1874 r. do księdza Liebenowa ze Świeszyna, iż zgodnie z jego zarządzeniem przedstawił się księdzu katolickiemu w Koczale. "Ten jednak wyjaśnił, że nie chce nic wiedzieć o nim i o tej szkole". Szkoła na koczalskim wybudowaniu miała być bowiem - jak zakładano przy jej budowie - katolicka.
1 kwietnia 1876 r. Foede przeniesiony został do Dyminka (Demmin) w powiecie człuchowskim.
Na miejsce Foedego zatrudniono 1 czerwca 1876 r. nauczyciela Berndta.
Berndt rozpoczął zajęcia szkolne 15 czerwca 1876 r.
Niespełna jednak dwa lata później, 1 maja 1878 r., przeniesiono Berndta na wolny urząd nauczycielski w Trzyńcu.
10 sierpnia 1878 r. zatrudniono w miejscowej szkole nauczyciela Müllera.
Jednakże jeszcze w tym samym roku, w październiku, zatrudniono na koczalskim wybudowaniu nauczyciela Wilhelma Siega z Gwdy Wielkiej (Gr. Küdde). Sieg przygotowany został do wykonywania swego zawodu w Debrznie.
12 lutego 1876 r. kierownictwo szkoły zawarło z wdową Louisą Gehrke umowę na prowadzenie przez nią zajęć kobiecych robót ręcznych. Za udzielanie tychże zajęć otrzymywać miała od gminy wynagrodzenie roczne w wysokości 24 marki. Cztery lata później, 27 grudnia 1880 r., kierownictwo szkoły informowało, iż zawarto umowę na udzielanie wyżej wspomnianych zajęć z Emilią Gehrke z koczalskiego wybudowania. Emilia Gehrke dostawać miała roczne wynagrodzenie w wysokości 20,5 marek. Umowa z panią Gehrke zawarta została na okres od 1 stycznia 1881 r. do 1 stycznia 1884 r.
Od czasu zatrudnienia nauczyciela Siega do końca 1880 r. zajęcia kobiecych robót ręcznych na koczalskim wybudowaniu nie odbywały się.
Pismem z dnia 15 grudnia 1881 r. Królewski Rząd w Kwidzynie zgodził się na wprowadzenie w szkole na wybudowaniu półdniowych zajęć szkolnych. Wówczas to stopnie wyższy i średni otrzymywały swe lekcje w poniedziałki, wtorki, czwartki i piątki od 8 do 11 godz., oraz w środy i soboty od 8 do 10 godz; zajęcia dla stopnia niższego odbywały się w poniedziałki, wtorki, czwartki i piątki od 1 do 4.30 godz. po południu, w środy zaś i soboty od 10 do 12 godz. przed południem.
Od lata 1882 r. zajęcia w szkole na wybudowaniu nie odbywały się regularnie. Stan ten wynikał z choroby nauczyciela Siega. W lecie 1882 r. nauczyciel Sieg otrzymał wielotygodniowy urlob na podreparowanie swego zdrowia. Jednakże urlob ten nie zdał się na nic. 6 listopada 1882 r. ksiądz Liebenow ze Świeszyna donosił, że Sieg leży już od kilku tygodni chory i nie może udzielać lekcji. Liebenow pisał więc, żeby jak najszybciej ktoś zastąpił Siega w jego obowiązkach.
Tak więc do czasu zatrudnienia nowego nauczyciela, Freyer z Koczały oraz Schreiber z Bielska zgodzili się udzielać w zastępstwie zajęć na koczalskim wybudowaniu. Nauczyciel Schreiber udzielać miał swych lekcji w poniedziałki, wtorki, czwartki i piątki w godz. 1-3, zaś nauczyciel Freyer w środy i soboty w godz. 12-3, w których to dniach udzielał w tejże szkole lekcji religii dla katolików.
Pismem z dnia 21 listopada 1882 r. Królewski Rząd w Kwidzynie powierzył nauczycielowi Siegowi od 1 stycznia 1883 r. urząd nauczycielski w Heliodrowie.
Na miejsce Siega zatrudniono od 1 stycznia 1883 r. nauczyciela Neumanna z Szykorza. Neumann przygotowany został do wykonywania swego zawodu w Malborku.
W listopadzie 1883 r. zatrudniono w szkole na koczalskim wybudowaniu również drugiego nauczyciela, Martina Kampa.
Kamp, wyznania katolickiego, objąć miał swój urząd 15 listopada 1883 r. Nauczyciel ten pobierał nauki w Tucholi.
Utworzenie drugiego stanowiska nauczyciela na wybudowaniu nastąpiło bardzo szybko, co wynikało ze zbyt dużej liczby uczniów.
Ksiądz Liebenow pisał 17 listopada 1883 r., iż, o ile wie, brakuje dla tego nauczyciela odpowiedniej izby lekcyjnej, jak i mieszkania. Zaproponował więc, aby Neumann nauczał stopień wyższy i średni przed południem, zaś nauczyciel Kamp stopień niższy w godzinach popołudniowych.
Królewski Rząd w Kwidzynie pisał 28 listopada 1883 r. do Liebenowa, żeby nauczyciel Kamp zamieszkał w szkole, w izbie na poddaszu. Co się zaś tyczy rozkładu zajęć zapropowanego przez Liebenowa, to zarządzono, aby Neumann udzielał swych zajęć codziennie w godz. 8-12 przed południem, zaś nauczyciel Kamp w godz. 12-4 po południu.
5 czerwca 1884 r. nauczyciel Neumann donosił, iż Kamp przeprowadził się do wsi Koczała i mieszka oraz żywi się u karczmarza Schülkego.
Wskutek silnej epidemii szkarlatyny, jaka wystąpiła na początku 1885 r., szkoła na koczalskim wybudowaniu musiała zostać 10 marca 1885 r. zamknięta.
6 czerwca 1885 r. nauczyciel Neumann pisał do księdza Liebenowa, iż zgodnie z jego życzeniem zmierzył w obecności nauczyciela Kampa swą izbę mieszkalną oraz sypialnię. Izba mieszkalna miała więc następujące wymiary: wysokość 300 cm, długość 560 cm oraz szerokość 478 cm. Wymiary zaś sypialni przedstawiały się następująco: wysokość 300 cm, długość 560 cm i szerokość 277 cm.
Królewski Rząd w Kwidzynie przeniósł Neumanna pismem z dnia 17 grudnia 1886 r. na wolny urząd nauczycielski w Dźwierznie. Neumann rozpocząć miał nauczanie w dźwierzeńskiej szkole od 1 marca 1887 r.

Szkoła

Szkoła na koczalskim wybudowaniu ok. 1905 r.

Po odejściu Neumanna głównym nauczycielem w szkole na koczalskim wybudowaniu został od 1 listopada 1887 r. Kamp. Jako drugiego, pomocniczego nauczyciela, zatrudniono również od 1 listopada 1887 r. nauczyciela Augusta Domkego, który przygotowany został do wykonywania swego zawodu w Debrznie.
11 stycznia 1887 r. Neumann pisał do powiatowego inspektora szkolnego, Henkla z Przechlewa, że zgodnie z zarządzeniem Królewskiego Rządu w Kwidzynie od 3 stycznia 1887 r. musiał odstąpić swą izbę mieszkalną (izbę frontową). Z izby tej utworzona została dodatkowa klasa szkolna. W klasie tej nauczał sam Neumann, Kamp zaś w klasie drugiej, większej.
Zaprzysiężenie oraz uroczyste wprowadzenie Domkego na urząd nauczycielski nastąpiło 22 listopada 1887 r.
31 stycznia 1889 r. nauczyciel Kamp zatrudniony został w miejscowej szkole definitywnie.
Wkrótce również (9 grudnia 1890 r.) zatrudniono definitywnie nauczyciela Domkego. Jednak w rok później, 1 grudnia 1891 r., August Domke opuścił szkołę na koczalskim wybudowaniu. Na jego miejsce zatrudniono nauczyciela Juliusa Ficka urodzonego 16 lipca 1871 r. Fick pobierał swe nauki w Debrznie. Pierwszy swój egzamin złożył 3 września 1891 r. Uroczyste wprowadzenie Ficka na urząd nauczycielski miało miejsce 23 grudnia 1891 r.
Świadectwo zdania przez Ficka drugiego egzaminu wystawione zostało 17 maja 1895 r. w Debrznie. Świadectwo to podpisali:
1. Królewska Komisja Egzaminacyjna (dr Kretschmer, Friebel, Rohrer).
2. Dyrektor i nauczyciele Królewskiego Seminarium Nauczycielskiego (Urlaub, Küster, Biedermann, Hopp, Müller, Roeske, Glage, Basarke, Kreutz).
1 kwietnia 1897 r. zatrudniono na koczalskim wybudowaniu, jako drugiego nauczyciela, Hermanna Röskego urodzonego 8 października 1874 r. w miejscowości Kaliska (Schönberg) w powiecie człuchowskim. Röske przygotowany został do wykonywania swego zawodu w Królewskim Seminarium Nauczycielskim w Lubawie (Löbau). Nauka w tymże seminarium trwała 3 lata i kończyła się egzaminem.

Spis treści: